Czy nasze "jo" to powód do dumy czy wstydu?

Dialekt toruński nie jest tak rozbudowany jak np. kaszubski, ale niemal każdy Polak zna charakterystyczne "jo". Sprawdziliśmy ile regionalizmów zostało jeszcze w słowniku naszego miasta.

Niemiecka administracja na Pomorzu przynajmniej dwukrotnie odcisnęła piętno na lokalnej mowie - raz przy panowaniu Krzyżaków oraz w XVIII w., gdy przyszedł pruski zaborca. Najbardziej charakterystyczną pamiątką z przeszłości jest "jo", które zaciągnięte z niemieckiego "ja", oznacza "tak". Dlatego wyraz doczekał się funkcji potwierdzającej, ale można go usłyszeć w pytaniach.

Czy w takim razie Toruń może pochwalić się własną gwarą miejską? Okazuje się, że problem jest bardziej złożony. Językoznawcy podkreślają, że miejski żargon wykształca się przeważnie w dużych aglomeracjach, tj. Warszawie, Łodzi czy Katowicach. Toruń do tej grupy nigdy nie należał, dlatego trudno znaleźć zwroty wyłącznie charakterystyczne dla naszego miasta. Natomiast mamy wiele wspólnego z językiem innych pomorskich miejscowości. "Jo" na pewno usłyszymy w Gdańsku i Tucholi.

- Język toruński jest tym samym, co gwara chełmińska. Wystarczy zapytać o to starszych mieszkańców Torunia, czyli rodowitych Pomorzan. Czasem jeszcze posługują się dialektem pochodzącym z czasów przedpiastowskich. Trzeba jednak pamiętać, że podlegał on germanizacji  - tłumaczy Dariusz Meller, autor słownika języka chełmżyńskiego.

Do dzisiaj torunianie określają kapcie "laczkami", a Strugę Toruńską "Bachą", która oznacza z niemieckiego rzeczkę. Okazuje się, że tych zwrotów jest więcej.

- Gdy w 1999 r. przyjechałem do Torunia na studia, drażniło mnie to całe toruńskie "jojeczenie" - mówi Paweł, mieszkaniec Rubinkowa od 2004 r. - Po ok. 10 latach sam zacząłem mówić "jo". Najpierw dla żartu, a później jakoś weszło mi to w krew. Studiowałem z ludźmi z różnych części Polski i często wymienialiśmy się swoimi słówkami. Do dzisiaj śmieszą mnie "pałki", czyli udka z kurczaka czy też bydgoskie "robienie łóżka", czyli ścielenie. Tych różnic językowych jest jednak coraz mniej. Szkoda, że na sklepowych półkach nie ma już etykiet typu "szneka z glancem".

Są też przypadki, że zwrot "jo" może drażnić słuchacza. 

- Moja znajoma z Olsztyna już na studiach zapowiedziała, że nigdy nie powie "jo" i konsekwentnie się tego trzyma - mówi Marcelina, która całe życie mieszka na Bydgoskim. - Co więcej, zabrania mówić "jo" dzieciom, a nawet mężowi, który jest z Torunia. Prawdę mówiąc, w naszym mieście coraz rzadziej słychać "jo". Trochę szkoda.

Co ciekawe w Toruniu możemy się spotkać z pomieszaniem języków. Dlaczego? Nasze miasto leży na językowej linii granicznej, która przebiega przez Wisłę. Rzeka dzieli gwarę naszego regionu na kujawską i chełmińską. Typowy dialekt "bydgoskiej" części województwa to czasowniki zakończone końcówką "-om": "pójdom", "zaniosom".

Czy toruńska gwara skończy się na "jo"? Znacie jakieś typowe toruńskie słówka?