Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa jest świętem ruchomym obchodzonym zawsze w piątek po oktawie Bożego Ciała. 

Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa ma korzenie biblijne. Jego źródłem jest nabożeństwo ku czci przebitego boku Pana Jezusa, który na Golgocie kontemplowała Matka Boża, pobożne kobiety i św. Jan Apostoł. Do faktu przebicia boku Chrystusa nawiązywali w swoich pismach Ojcowie Kościoła. Mówili oni, że woda i krew, które wypłynęły z przebitego boku Chrystusa, są symbolami sakramentów świętych: Eucharystii i chrztu świętego. W okresie średniowiecza nabożeństwo do Najświętszego Serca Pana Jezusa propagował m.in. zakon dominikanów.

Od XVII w. nabożeństwo do Serca Pana Jezusa zyskało popularność w całym Kościele. Stało się to za sprawą objawień Pana Jezusa, których w latach 1672-1675 doświadczyć miała francuska zakonnica z Klasztoru Sióstr Wizytek w Paray-le-Monial św. Małgorzata Maria Alacoque. 

W tamtym okresie w Kościele rozprzestrzeniła się herezja jansenizmu, która głosiła, że Bóg jest sędzią sprawiedliwym, którego należy się bać, a do komunii świętej przystępować należy jedynie raz w roku. W objawieniach Jezus miał mówić św. Małgorzacie o swojej miłości i pokazać, jakiej odpowiedzi oczekuje od człowieka. Ma nią być oddanie się Panu Jezusowi i naśladowanie Go.

Według relacji św. Małgorzaty podczas objawienia 16 czerwca 1675 r. Pan Jezus prosił o ustanowienie w pierwszy piątek po oktawie Bożego Ciała święta ku czci Najświętszego Serca. Chrystus polecił jej również ustanowienie specjalnego nabożeństwa, które miało polegać na przyjmowaniu przez wiernych komunii świętej przez dziewięć pierwszych piątków miesiąca z rzędu w duchu wynagrodzenia za oziębłość dusz.

Jezus obiecał św. Małgorzacie, że osobom, które odprawią to nabożeństwo, udzieli „łaski pokuty ostatecznej, że nie umrą w stanie niełask i ani bez sakramentów świętych i że Najśw iętsze Serce będzie dla nich bezpieczną ucieczką w ostatniej godzinie ich życia”. Z kultem Najświętszego Serca Jezusa łączą się także inne obietnice, m.in. obietnica pokoju w rodzinach, gorliwości czy pocieszenia w strapieniach.

Papież Pius IX w 1864 r. beatyfikował Małgorzatę Alacoque, a w 1920 r. papież Benedykt XV ją kanonizował.

Po tych objawieniach rozpoczął się prywatny kult Najświętszego Serca Pana Jezusa w klasztorach, jednak wciąż nie było zgody Stolicy Apostolskiej na ustano wienie nowego święta w Kościele. Prośby o jego ustanowienie trwały 90 lat, jednak Watykan nie chciał się na to zgodzić jedynie na podstawie prywatnych objawień. Papież domagał się teologicznego i biblijnego uzasadnienia. 

Przełom nastąpił w 1764 r., kiedy polscy biskupi wysłali do Stolicy Apostolskiej specjalny memoriał, w który m uzasadnili wprowadzenie tego święta na podstawie teologii i historii. W 1765 r. papież Klemens XIII wydał specjalną bullę, w której wyraził zgodę na ustanowienie święta najpierw w Królestwie Polskim i w Rzymie. Ostatecznie uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa dla całego Kościoła zatwierdził w 1856 r. papież Pius IX.

Papież Pius XI encykliką „Miserentissimus redemptor” o wspólnym zadośćuczynieniu Najświętszemu Sercu Jezusowemu z 8 maja 1928 r. dodał do święta oktawę. Ogłosił także formularz mszalny i oficjum  święta.

W obliczu zagrożenia najazdem wojsk bolszewickich 27 lipca 1920 r. Episkopat dokonał na Jasnej Górze poświęcenia Polski Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Rok później, 3 czerwca 1921 r., polscy biskupi w obecności prezydenta, premiera, rządu, wojska i ok. 140 tys. wiernych ponowili „Akt poświęcenia Ojczyzny Najświętszemu Sercu Pana Jezusa”. Tego samego dnia konsekrowano w Krakowie Bazylikę Najświętszego Serca Pana Jezusa jako wotum wdzięczności za odzyskanie przez naród niepodległości.

W 1948 r. biskupi polscy zachęcali wiernych do osobistego poświęcenia się Najświętszemu Sercu Jezusowemu. Trzy lata później Episkopat ogłosił Rok Poświęcenia Narodu Polskiego Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Akt ponowił 28 października 1951 r. kard. Stefan Wyszyński na Jasnej Górze, a w 2011 r. powtórzył go również kard. Józef Glemp.

W setną rocznicę konsekracji Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie – 11 czerwca 2021 r. – biskupi zgromadzeni na 389. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski po raz kolejny ponowili ten akt. Przeprosili w nim Boga za „brak szacunku dla życia ukrytego pod sercem matki”, „grzechy wykorzystania seksualnego małoletnich, popełnione zwłaszcza przez niektórych duchownych i związane z tym grzechy zaniedbania ich przełożonych”, „nałogi i uzależnienia”, „prywatę, partyjnictwo, agresję i niezdolność do dialogu” oraz „brak czci dla tego, co święte, w tym próby instrumentalnego traktowania religii”.

Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa jest wciąż żywy w polskich parafiach. Od 1857 r. w kościołach przez cały czerwiec odprawiane są nabożeństwa, podczas których śpiewana jest „Litania do Najświętszego Serca Pana Jezusa”. Pierwszy raz nabożeństwo to odbyło się w Kościele Sióstr Wizytek w Lublinie. Jako oficjalną modlitwę Kościoła nabożeństwo czerwcowe zatwierdził w 1873 r. papież Pius IX.

2 czerwca br. do rangi diecezjalnego Sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa Dobrego Pasterza podniesiony został Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Milejczycach. Do znajdującego się tam obrazu Najświętszego Serca Pana Jezusa Dobrego Pasterza przyjeżdżają pielgrzymi z całej Polski. Dzieje się tak z powodu uzdrowień, których po modlitwie przed obrazem mieli doświadczyć niektórzy wierni.

W wielu parafiach w Polsce propagowana jest inicjatywa Wielkiego Zawierzenia Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Zawierzenie przeprowadzane jest najczęściej podczas mszy św., zazwyczaj w pierwszy piątek miesiąca lub w niedzielę po nim. Informacje o tym, w jakich parafiach i kiedy odbywają się akty zawierzenia, znajdują się na stronie: https://wielkiezawierzenie.pl/miejsca-zawierzenia/. (PAP)

iżu/ joz/